Uzasadnienie projektu ustawy
Osobom niepełnosprawnym przysługują takie same wolności i prawa jak pozostałym obywatelom. Jednym z najważniejszych praw jest czynne prawo wyborcze. Prawa te wynikają nie tylko z Konstytucji RP, ale i wiążących Polskę umów międzynarodowych, które zobowiązują nas do ciągłego udoskonalania prawa wyborczego, tak by udział niepełnosprawnych w wyborach był udziałem realnym. Dotychczasowe przepisy, które mają ułatwić osobom niepełnosprawnym udział w wyborach, znajdują się w trzech spośród czterech ustaw, regulujących zasady przeprowadzania wyborów (wyjątek to ustawa z dnia 20 czerwca 2002r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta). Rozwiązania ujęte w tych ustawach nie dość, że są niejednolite, to w dodatku niespójne. Dają osobom niepełnosprawnym jedynie:
- możliwość korzystania z pomocy osoby trzeciej podczas oddawania głosu - określoną w trzech ustawach (art. 69 ordynacji wyborczej do Sejmu RP i Senatu RP, art. 46 ordynacji wyborczej do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw, art. 54 ustawy o wyborze Prezydenta RP),
- możliwość glosowania w lokalu przystosowanym do potrzeb osób niepełnosprawnych - określoną w dwóch ustawach (art. 18 ordynacji wyborczej do Sejmu RP i Senatu RP, art. 34 ordynacji wyborczej do PE),
- nakazują określenie liczby lokali wyborczych dostosowanych do potrzeb wyborców niepełnosprawnych - określono to w dwóch ustawach (art. 53 ordynacji wyborczej do Sejmu RP i Senatu RP, art. 31 ordynacji wyborczej do PE).
To stanowczo za mało. W ogromnej większości krajów Unii Europejskiej już dawno wprowadzono nowe sposoby oddawania głosu, takie jak głosowanie korespondencyjne (Niemcy, Wielka Brytania), głosowanie przy pomocy "ruchomej urny wyborczej" (Czechy, Dania, Finlandia, Rumunia), przez pełnomocnika (Francja, Holandia), internetowe (Estonia, Szwajcaria). Możliwość głosowania korespondencyjnego nie tylko przez obywateli przebywających na obczyźnie czy też osoby niepełnosprawne jest przewidziana w wielu państwach Unii Europejskiej. Procedury dla tej formy głosowania są do siebie bardzo zbliżone. W efekcie wyborcy coraz częściej decydują się korzystać z takiej możliwości głosowania.
Potrzeba i cel wydania ustawy
Zasadniczym celem ustawy jest stworzenie osobom niepełnosprawnym realnej możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa, jakim jest prawo wyborcze (art. 62 ust. 1 Konstytucji RP). Obecnie osoby niepełnosprawne, które chcą wziąć udział w wyborach, są bardzo często uzależnione od wsparcia osób trzecich. Członkowie rodziny, znajomi, sąsiedzi pomagają im m.in. w uzyskaniu informacji o kandydatach, w dotarciu do lokalu wyborczego, porozumieniu się z komisją wyborczą, odebraniu kart do głosowania, zaznaczeniu wyboru na karcie do głosowania, wrzuceniu głosu do urny. Projektowana ustawa ma ten stan rzeczy zmienić - dać osobom niepełnosprawnym realną możliwość głosowania bez pomocy osób trzecich.
Istota proponowanych zmian
Projektowana ustawa jest adresowana do wszystkich osób niepełnosprawnych o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych), w tym także osób, które przed dniem 1 stycznia 1997r. zostały zaliczone do I lub II grupy inwalidów, jeżeli orzeczenie o zaliczeniu do tej grupy nie utraciło mocy. Warunkiem skorzystania z uprawnień określonych w ustawie będzie złożenie na ręce wójta (burmistrza, prezydenta miasta) lub upoważnionego przez niego pracownika urzędu gminy, oświadczenia o spełnieniu warunku określonego w art. 2 ustawy. Osoby zaliczone do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, osoby wobec których orzeczono o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji lub o samodzielnej egzystencji oraz osoby zaliczone do I grupy inwalidów a ponadto inne osoby niepełnosprawne o których mowa w ustawie - pod warunkiem, że przedstawią zaświadczenie lekarskie, iż stawiennictwo osobiste w lokalu wyborczym: jest niemożliwe lub stanowi zagrożenie dla zdrowia wyborcy - będą mogły złożyć takie oświadczanie w miejscu swojego zamieszkania. Niezwłocznie po złożeniu oświadczenia wyborca otrzyma zaświadczenie o nadanym numerze identyfikacyjnym. Będzie to dokument potwierdzający ustawowe uprawnienia.W zakresie ułatwiania dostępu do informacji ustawa proponuje:
- wprowadzenie nieodpłatnej informacji wyborczej dla osób niepełnosprawnych w formie infolinii oraz materiałów drukowanych przesyłanych na prośbę wyborcy - każdy wyborca będzie mógł zażądać przysłania materiałów wyborczych na swój adres domowy,
- obowiązek umieszczania obwieszczeń wyborczych oraz wyników głosowania w miejscach łatwo dostępnych dla osób o ograniczonej sprawności ruchowej,
- obowiązek ustnego przekazania osobie niewidomej lub niedowidzącej treści obwieszczeń wyborczych przez wyznaczonego członka obwodowej komisji wyborczej.
Ustawa wnosi nową jakość w definiowanie liczby lokali wyborczych, które powinny być przystosowane dla osób niepełnosprawnych o ograniczonej sprawności ruchowej. W miejsce dotychczasowych przepisów, mających raczej charakter instruktażowy niż normatywny, ustawa kreuje docelowe rozwiązanie z co najmniej 1/3 ogólnej liczby lokali dostępnych dla osób niepełnosprawnych na terenie każdej gminy a w przypadku, gdy teren gminy obejmuje więcej niż jeden okręg wyborczy, wskaźnik ten należy stosować do każdego z okręgów odrębnie. W okresie przejściowym wymogi te zostały określone na niższym poziomie. Do dnia 31 grudnia 2012r. ustawa wymaga utworzenia co najmniej jednego takiego lokalu na terenie każdej gminy, z dodatkowym warunkiem, że na terenie każdego okręgu musi być co najmniej jeden taki lokal. Następnie, do końca 2015r. wymagany wskaźnik zostaje określony na poziomie 20%. W praktyce będzie to więc istotne zwiększenie liczby lokali wyborczych dostępnych dla osób niepełnosprawnych o ograniczonej sprawności ruchowej. Ponadto projekt listy lokali wyborczych będzie przekazywany do zaopiniowania organizacjom zrzeszającym lub reprezentującym osoby niepełnosprawne mieszkające na terenie gminy (miasta).
Całkowicie nowatorskim rozwiązaniem, zawartym w projektowanej ustawie jest możliwość głosowania korespondencyjnego. Warunkiem skorzystania przez wyborcę z tego uprawnienia będzie złożenia oświadczenia woli głosowania korespondencyjnego najpóźniej na 21 dni przed głosowaniem. W praktyce takie oświadczeenie będzie najczęściej składane razem z oświadczeniem o spełnieniu wymogów ustawowych, uprawniających do skorzystania z ułatwień określonych w ustawie. Fakt złożenia oświadczenia o woli głosowania korespondencyjnego będzie niezwłocznie odnotowywany na zaświadczeniu o nadanym numerze identyfikacyjnym. Osoba uprawniona do głosownia korespondencyjnego otrzyma pocztą, najpóźniej na 10 dni przed dniem wyborów, przesyłkę z materiałami wyborczymi. Będzie to przesyłka polecona, ale osoba uprawniona będzie musiała ją odebrać osobiście; nie będzie dopuszczony odbiór przez domowników. W skład materiałów wyborczych wejdą karty do głosowania, koperta A, koperta B zaadresowana do odpowiedniej obwodowej komisji wyborczej wraz z adnotacją że przesyłka została opłacona (czyli wysłanie koperty będzie dla wyborcy bezpłatne) oraz zaświadczenie o uprawnieniu do głosowania korespondencyjnego. Wyborca będzie umieszczał karty do glosowania w kopercie A, a następnie całość, wraz z zaświadczeniem, w kopercie B i wysyłał to na adres komisji wyborczej.
Dla celów głosowania korespondencyjnego zostanie wyznaczona co najmniej jedna komisja w każdym okręgu wyborczym, nie mniej niż jedna na terenie każdej gminy. W praktyce ilość tych komisji powinna być zależna od ilości osób, które wyraziły wolę głosowania korespondencyjnego - tak aby nie spowodować nadmiernego obciążenia pracą jednej z komisji wyborczych. Jeżeli wyborca zmieni zdanie i będzie chciał oddać głos osobiście to będzie miał taką możliwość - ale tylko w lokalu obwodowej komisji wyborczej, której adres został wskazany na kopercie B. Wynika to z konieczności zapewnienia szczelności systemu. W takiej sytuacji wyborca skorzysta z kart do głosowania przesłanych mu na adres domowy.
Ustawa stwarza możliwość głosowania z pomocą asystenta wyborczego ustanowionego przez samego wyborcę lub powołanego przy obwodowej komisji wyborczej. Wprawdzie już obecnie niektóre "ustawy wyborcze" przewidują możliwość glosowania z pomocą innych osób, jednak w praktyce przepisy te wywołują wśród osób niepełnosprawnych wiele wątpliwości i obaw - jak w konkretnej sytuacji zareaguje obwodowa komisja wyborcza. Dlatego rozdział 6 określa zasady funkcjonowania asystentów wyborczych, w tym także asystenta wyborczego przy obwodowej komisji wyborczej.
Asystent wyborczy przy obwodowej komisji wyborczej byłby powoływany przez organ, który powołał tę komisję, spośród kandydatów wskazanych przez organizacje pozarządowe, których zakres działalności określony w statucie obejmuje działalność na rzecz osób niepełnosprawnych. Tacy asystenci pełniliby dyżur w lokalach komisji w godzinach 10:00 - 16:00 a w przypadku komisji, w których istniałaby możliwość głosowania przy pomocy nakładek do kart do głosowania w alfabecie Braille\'a - przez cały czas pracy komisji. W praktyce można oczekiwać, że na terenie każdej gminy powinna funkcjonować co najmniej jedna obwodowa komisja wyborcza z asystentem wyborczym.
Ustawa przewiduje możliwość głosowania przez wyborcę niewidomego lub niedowidzącego przy pomocy nakładek do kart do głosowania w alfabecie Braille\'a, W każdym okręgu wyborczym zostanie wskazana jedna obwodowa komisja wyborczą, nie mniej jednak niż jedną na terenie każdej gminy. Wzór nakładek zostanie określony w drodze rozporządzenia ministra właściwego do spraw administracji publicznej. Jest prawdopodobne, że konieczne będzie także dokonanie zmian we wzorach kart do głosowania, aby zapewnić spójność całego systemu.
Dużym ułatwieniem dla wyborców niepełnosprawnych będzie możliwość wyboru dogodnego lokalu wyborczego, w którym wyborca niepełnosprawny zamierza głosować - w obrębie okręgu wyborczego właściwego dla swojego miejsca zamieszkania. W praktyce wyborca niepełnosprawny, który otrzyma zaświadczenie o nadanym numerze identyfikacyjnym, nadal pozostanie na liście wyborców w obwodzie właściwym dla swojego miejsca zamieszkania. Będzie miał jednak także możliwość wyboru innej komisji, w której odda glos. Projektowana ustawa przewiduje, że będzie on dopisywany na swoje żądanie, w dniu wyborów, do spisu wyborców w wybranym przez siebie obwodzie, który jest częścią okręgu wyborczego właściwego dla miejsca zamieszkania wyborcy a ponadto:
- lokal wyborczy jest dostępny dla osób o ograniczonej sprawności ruchowej,
- w lokalu wyborczym jest możliwe głosowanie przy użyciu nakładek do kart do głosowania w alfabecie Braille\'a,
- w lokalu wyborczym pełni dyżur asystent wyborczy przy obwodowej komisji wyborczej.
Warunkiem dopisania do spisu wyborców będzie okazanie obwodowej komisji wyborczej zaświadczenia o numerze identyfikacyjnym.
Projektowana ustawa wprowadza kilka zmian w istniejących ustawach "wyborczych". Cechą wspólną tych zmian jest skreślenie występujących w tych ustawach kilku przepisów, mających na celu ułatwienie osobom niepełnosprawnym udziału w wyborach. Skoro bowiem proponuje się rozwiązanie kompleksowe i jednolite dla wszystkich wyborów, nie ma powodu aby utrzymywać w innych ustawach przepisy szczątkowe i nie zawsze ze sobą skorelowane.
Przewidywane skutki projektowanej ustawy
Proponowane rozwiązania powinny zaowocować znacznym wzrostem liczby Polaków, którzy oddadzą swój głos, a którzy obecnie ze względu na swoją niepełnosprawność nie byli w stanie tego dokonać. Ponadto głosowanie korespondencyjne z pewnością umożliwi podniesienie frekwencji wyborczej, a tym samym zasada powszechności wyborów zostanie wzbogacona o nowe elementy. Dzięki tej metodzie osoby niepełnosprawne będą mogły, bez zbędnego pośpiechu, w swoim domu, zastanowić się nad poparciem w wyborach odpowiedniego dla siebie kandydata. Co więcej wprowadzenie instytucji głosowania korespondencyjnego (na razie wg. projektu dostępnego dla osób niepełnosprawnych) znacznie wpłynie na skuteczniejsze zagwarantowanie nie tylko wcześniej wskazanej zasady powszechności, ale i równości wyborów. Jest oczywiste, że zasady: proporcjonalności, tajności i bezpośredniości wyborów nie zostaną w żaden sposób naruszone. Ta forma głosowania jest jedynie innym techniczno-organizacyjnym, sposobem oddawania głosu przez samego wyborcę.
Szerszy a być może powszechny udział osób niepełnosprawnych w wyborach to także sposób na podnoszenie świadomości społecznej, na ograniczanie skali zjawiska dyskryminacji lub niechęci wobec niepełnosprawnych w życiu codziennym.
Projektowana ustawa będzie wymagała pewnych, dodatkowych środków budżetowych na organizację wyborów - w porównaniu ze stanem obecnym. Skala tego wzrostu wydatków jest jednak niewielka - z uwagi na to, że projektowane rozwiązania merytoryczne były tworzone z uwzględnieniem wymogu racjonalności w gospodarowaniu środkami publicznymi.
Źródłami dodatkowych kosztów mogą być:
- koszt przyjmowania od wyborców oświadczeń oraz wydawania zaświadczeń o nadanym numerze identyfikacyjnym - w praktyce będzie to obowiązek pracowników urzędów gmin, wykonywany w ramach realizacji zadań służbowych; przy dobrej organizacji pracy działania te nie spowodują istotnych dodatkowych wydatków budżetowych,
- funkcjonowanie bezpłatnej dla wyborcy infolinii oraz obowiązek wysyłania drukowanych materiałów informacyjnych (art. 6 ustawy) - skala tego zjawiska jest trudna do przewidzenia ale charakter wydatków wskazuje, że całkowity koszt nie będzie miał istotnego wpływu na całkowity koszt organizacji wyborów,
- koszty głosowania korespondencyjnego - w praktyce koszt wysyłki listów poleconych z materiałami wyborczymi oraz z góry opłaconej przesyłki koperty B do obwodowej komisji wyborczej; przyjmując założenie, że z możliwości takiego glosowania skorzystałoby ok. 200 tys. osób oraz, że zdecydowana większość z tych osób wysłałaby swój glos do obwodowej komisji wyborczej, to całkowity koszt tych usług pocztowych wynosiłby ok. 1 - 1,2 mln. zł,
- koszty umożliwienia glosowania osobom niewidomym i niedowidzącym glosowania przy użyciu nakładek do kart do głosowania w alfabecie Braille\'a - można szacować, że w skali kraju powstanie 2,5 - 3 tys. obwodowych komisji wyborczych, w których byłaby możliwość takiego głosowania; Koszt sporządzenia nawet najbardziej skomplikowanych nakładek nie powinien przekroczyć 300 tys. złotych, ponadto należy brać pod uwagę, że nakładki te będą mogły zostać wykorzystane wielokrotnie - także w następnych wyborach.
Tak więc całkowity koszt projektowanych rozwiązań nie powinien przekroczyć kwoty 2-3 mln. zł.
Akty wykonawcze
Projektowana ustawa przewiduje wydanie następujących aktów wykonawczych:
1) Rozporządzenie ministra właściwego do spraw administracji publicznej w sprawie szczegółowego trybu postępowania w sprawie złożenia oświadczenia, wzór oświadczenia, sposób jego przechowywania oraz wzór zaświadczenia o nadanym numerze identyfikacyjnym (art. 5),
2) Rozporządzenie ministra właściwego do spraw administracji publicznej w sprawie szczegółowego trybu przekazywania informacji wyborczych za pośrednictwem infolinii i innych podmiotów zobowiązanych do przesłania w formie drukowanej materiałów, zawierających istotne dla wyborcy dane (art. 7 ust. 2),
3) Rozporządzenie ministra właściwego do spraw administracji publicznej w sprawie warunków technicznych, jakim powinien odpowiadać lokal obwodowej komisji wyborczej, tak aby był dostępny dla osób niepełnosprawnych o ograniczonej sprawności ruchowej (art. 11),
4) Rozporządzenie ministra właściwego do spraw administracji publicznej w sprawie wzoru oświadczenia, w którym wyborca wyraża wolę głosowania korespondencyjnego, oraz tryb jego odbierania i przekazania obwodowej komisji wyborczej (art. 12 ust. 5),
5) Rozporządzenie ministra właściwego do spraw administracji publicznej w sprawie szczegółowych zasad sporządzania i dostarczania materiałów wyborczych oraz zasad i trybu postępowania podczas głosowania korespondencyjnego (art. 17),
6) Rozporządzenie ministra właściwego do spraw administracji publicznej w sprawie wzoru nakładek do kart do głosowania w alfabecie Braille\'a (art. 23),
Wydanie rozporządzeń określonych w pkt. 1, 4 i 5 jest możliwe w krótkim czasie przy współpracy administracji rządowej z Państwową Komisją Wyborczą. Będą to przepisy szczegółowe, mające charakter administracyjno-techniczny i ich opracowanie nie powinno nastręczać żadnych trudności. Opracowanie rozporządzenia wymienionego w pkt 2 wymaga współpracy i uzgodnień w ramach Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu, tak aby cały proces był sprawny i dogodny dla osób niepełnosprawnych. Nie będzie stanowiło problemu wydanie rozporządzenia określonego w pkt 3 - delegacja zawarta w projektowanej ustawie jest bardzo podobna do delegacji zawartej w art. 53 ust. 2 ustawy z dnia 12 kwietnia 2001 r. Ordynacja wyborcza do Sejmu i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej. Opracowanie rozporządzenia wymienionego w pkt. 6, które ma charakter techniczny, wymagać będzie przede wszystkim współpracy z Polskim Związkiem Niewidomych - tak aby opracowany wzór był rzeczywiście pomocny osobom niewidomym i niedowidzącym.
Zgodność projektu z prawem Unii Europejskiej
Przedmiot projektowanej regulacji nie jest objęty prawem Unii Europejskiej.
Komentarze
Brak komentarzy
do góry drukuj
