Na świecie
Informacja dotycząca procedur umożliwiających osobom niepełnosprawnym korzystanie z praw wyborczych w państwach europejskich.
I Wstęp
Zmiany w prawie wyborczym w poszczególnych krajach są wyrazem ogólnoeuropejskiej tendencji do zapewnienia równych praw osobom niepełnosprawnym i pozostałym obywatelom. Wyrazem powyższych dążeń było między innymi podpisanie 16 września 2002 r. Karty praw wyborczych niepełnosprawnych obywateli na konferencji zorganizowanej w Szwecji z udziałem między innymi ekspertów, aktywistów, przedstawicieli administracji oraz reprezentantów Rady Europy i OBWE. Jednym z postanowień karty jest zobowiązanie państw do podjęcia efektywnych działań, które zagwarantują niepełnosprawnym obywatelom możliwość realizacji praw wyborczych na zasadach równości. Poniżej omówiono zmierzające w tym kierunku regulacje obecne w ustawodawstwach niektórych państw europejskich.
II Wielka Brytania
W Wielkiej Brytanii zmiany w prawie wyborczym nastąpiły na skutek wdrożenia ogólnego programu walki z dyskryminacją osób niepełnosprawnych już w 1995 roku. Obecnie obowiązuje Disability Discrimination Act 2005, którego głównym celem jest zapewnienie równych możliwości osobom niepełnosprawnym i pozostałym, nawet jeśli wiązałoby się to z uprzywilejowanym traktowaniem tych pierwszych. Obowiązek realizacji powyższych postulatów i ich dostosowania do faktycznych sytuacji w poszczególnych okręgach wyborczych spoczywa na organach administracji odpowiedzialnych za przeprowadzenie wyborów w okręgu. W szczególności obejmuje on wymóg zapewnienia udogodnień dla osób o ograniczonej sprawności ruchowej w dostępie do budynków i pomieszczeń, w których odbywa się głosowanie. Tego rodzaju ułatwienia powinny odpowiadać rozsądnym oczekiwaniom wyborców oraz panującym w danych okolicznościach możliwościom. Wskazuje się, że powyższe przepisy właściwie wykluczają możliwość wyznaczenia na miejsce głosowania budynku, który jest całkowicie niedostępny dla osób niepełnosprawnych. Powołana przez Parlament Komisja Wyborcza, której zadaniem jest wyznaczanie standardów dla lokalnych punktów wyborczych wskazuje, że przy wyborze miejsca do głosowania powinno się brać pod uwagę między innymi: położenie budynku - w tym lokalizację w centrum okręgu wyborczego, dostępność za pośrednictwem komunikacji publicznej i transportu drogowego; infrastrukturę parkingową - odległość miejsc parkingowych od wejścia, istnienie miejsc parkingowych dla osób niepełnosprawnych; wejście do budynku - dobrej jakości chodniki, istnienie lub możliwość zamontowania rampy umożliwiającej pokonanie ewentualnych schodów, szerokość drzwi wejściowych dostateczną dla osób poruszających się na wózku inwalidzkim; wnętrze budynku - pokrycie podłóg antypoślizgowym materiałem, odpowiednie oświetlenie, dostępność korytarzy i pomieszczeń dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich itp. Dodatkowo w punkcie wyborczym powinien być dostępny przynajmniej jeden obniżony stół do głosowania dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich. Koszty zapewnienia takich stołów oraz montażu ramp wjazdowych, w miejscach gdzie jest to niezbędne, są refundowane przez władze centralne. W niektórych lokalach wyborczych udostępnia się również szkła powiększające dla osób niedowidzących. Prawnym obowiązkiem urzędników odpowiedzialnych za przeprowadzenie wyborów w okręgu jest również dostarczenie powiększonej, laminowanej karty do głosowania oznaczonej jako kopia, która ma ułatwić oddanie głosu osobom mającym problemy ze wzrokiem.
Wszystkie dokumenty z wyjątkiem karty do głosowania, takie jak np. formularz rejestracyjny wyborcy lub podręcznik wyborczy są tłumaczone i bezpłatnie dostępne również w języku Braille\'a lub w formie nagrania audio. Natomiast głosowanie osób niewidomych może się odbywać za pomocą dotykowego szablonu. Osoby takie mają również prawo do głosowania z pomocnikiem a, na żądanie, z przewodniczącym obsługi lokalu wyborczego.
Na koniec należy wskazać, że każdy wyborca w Wielkiej Brytanii ma do wyboru trzy sposoby oddania głosu: osobiście w lokalu, za pośrednictwem pełnomocnika lub za pośrednictwem poczty. Pewne warunki należy spełnić jedynie głosując przez pełnomocnika, trzeba bowiem przedstawić powód, dla którego wybrało się właśnie taką formę (przebywanie na wakacjach, kiepska kondycja fizyczna, niepełnosprawność etc.). Osoby niewidome będą potrzebowały natomiast świadka, który potwierdzi, że świadomie złożyły wniosek o umożliwienie głosowania przez pełnomocnika aby nie dopuścić do oszustwa.
III Szwecja
Również w Szwecji zmiany w prawie wyborczym są jedynie egzemplifikacją różnorodnych działań prowadzonych na rzecz zapewnienia osobom niepełnosprawnym pełnego udziału w życiu społecznym. Narodowy plan pod hasłem "Od pacjenta do obywatela" ma na celu otwarcie życia publicznego na osoby niepełnosprawne i zagwarantowanie im, niezależnie od płci i wieku, równych szans w życiu prywatnym.
Odpowiedzialność za dobór budynków wyznaczonych na punkty wyborcze, tak aby były przystosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych, spoczywa na władzach lokalnych. Jedynie wyjątkowo, po należytym uzasadnieniu, mogą one wybrać budynki nie spełniające powyższych kryteriów, jednakże decyzja taka musi zostać zatwierdzona przez władze wyższego szczebla. Jeśli budynek jest niedostępny dla osób niepełnosprawnych urzędnik z komisji wyborczej ma obowiązek umożliwić takim osobom zagłosowanie przed budynkiem. Podczas głosowania w samym punkcie wyborczym członkowie komisji są również, na żądanie, zobowiązani zapewnić niezbędną pomoc osobom niepełnosprawnym.
Jeśli chodzi o ułatwienia dla osób niewidomych - w Szwecji do wszystkich zarejestrowanych rozsyłane są karty do głosowania, przy czym koperta, w której znajduje się lista danej partii oznaczona jest w języku Braille\'a. Również broszura informacyjna dotycząca wyborów może być zamówiona w języku Braille\'a lub w formie nagrania audio.
Osoby niepełnosprawne, które mogą mieć problemy z dotarciem do lokalu wyborczego, mają prawo głosować przez przedstawiciela.
IV Dania
W Danii każdy wyborca ma podczas głosowania prawo do pomocy ze strony dwóch, obsługujących punkt wyborczy i wyznaczonych do tego zadania osób. Jedna z nich może zostać zastąpiona osobą wskazaną przez wyborcę (np. osobą bliską). Udzielenie pomocy w zakreśleniu odpowiedniego pola na karcie wyborczej jest możliwe jedynie w sytuacji, w której wyborca jest w stanie bezpośrednio i jednoznacznie wskazać kandydata lub partię, na którą chce oddać głos.
Stworzono również system pozwalający, w szczególnych wypadkach, na oddanie głosu jeszcze przed dniem wyborczym. W tym celu punkty wcześniejszego głosowania tworzone są w szpitalach, a ponadto mogą być organizowane przez władze lokalne w rozmaitych instytucjach o charakterze socjalnym, w których przebywają m.in. osoby cierpiące na skutek urazów psychicznych i fizycznych. Osoby, które nie przebywają w żadnej z tych instytucji a z powodu niepełnosprawności nie mogą głosować w punktach wyborczych, mają prawo do wcześniejszego głosowania w swoich domach. Jedynym warunkiem jest zgłoszenie się z odpowiednim wyprzedzeniem (około 75 dni przed dniem wyborczym) w lokalnym urzędzie rejestracyjnym. Wcześniejsze głosowanie może się rozpocząć nie wcześniej niż na trzy tygodnie przed dniem wyborów.
V Niemcy
Artykuł 33 (2) ustawy Federalne Prawo Wyborcze stanowi, że każdy wyborca, który ma trudności z wypełnieniem karty wyborczej lub z jakąkolwiek inną czynnością konieczną do oddania głosu, ma prawo do asysty ze strony wybranej osoby. Pomocnik musi natomiast zaświadczyć, że głos został oddany przez wyborcę osobiście lub zgodnie z jego intencją.
VI Podsumowanie
Podsumowując należy wskazać, że zmiany w prawie wyborczym zachodzą w krajach Unii Europejskiej na tle szerszego procesu otwierania życia publicznego na osoby niepełnosprawne. W tym celu wykorzystuje się m.in. procedury takie jak głosowanie za pośrednictwem poczty, przez pełnomocnika lub tzw. wcześniejsze głosowanie. Istotne znaczenie mają również regulacje gwarantujące dostosowanie lokali wyborczych do potrzeb osób niepełnosprawnych.
Opracował:Jakub BorawskiWarszawa, dnia 21 sierpnia 2009 r.BAS-WAL-1306/09
Weryfikacja tekstu: Albert PolSporządził: Zespół Konsultantów PoselskichAkceptował: Wicedyrektor Biura Analiz Sejmowych
do góry drukuj
